Cymraeg / English
CPAT logo

CPAT - Ffenestri ar y Gorffennol

Rhagarweiniad

Yn yr arolwg hwn, byddwn yn edrych ar rai o'r cloddiadau a'r prosiectau arolygu a gynhaliwyd gan CPAT yn ystod y ddau ddegawd ers i ni gael ein sefydlu ym 1975, a sut mae ein gwaith wedi ychwanegu at hanes Cymru yn ystod y deng mil o flynyddoedd diwethaf.

Mae'r rhain yn cynnwys rhychwant eang o hanes pobl o'r cyfnod cynhanesyddol cynnar tan y gorffennol diweddar. Mewn llawer achos, daeth y rhain yn bwysig ar lefel ranbarthol neu genedlaethol hyd yn oed o ran dangos am y tro cyntaf fathau arbennig o safleoedd neu ddatblygiadau yng Nghlwyd a Phowys. Gallai hyn roi'r argraff ein bod ni eisoes yn agos at ddeall y gorffennol. Mewn gwirionedd, dim ond crafu'n wyneb a wnaethom. Rhan o gyffro parhaol archaeoleg yw bod cymaint i'w ddarganfod eto. Dim ond dechrau gweld yn gliriach ydym rai o'r cwestiynau y mae angen i ni eu gofyn am sut roedd pobl yn byw yn y gorffennol ac adnabod blaenoriaethau ar gyfer y pum mlynedd ar hugain nesaf.

Fe'n hatgoffir ni yn barhaol o'r ffaith bod archaeoleg yn adnodd prin na ellir ei adnewyddu. Mae safleoedd yn cael eu colli neu eu difrodi o hyd er mwyn bodloni anghenion yr oes o ran tai, cyfathrebu, diwydiant, ynni a chynhyrchu bwyd. Mae'n ddyletswydd arnom i ddiogelu'r elfennau gorau o'r hyn sydd wedi goroesi, ond mae'n amlwg mai afrealistig yw meddwl bod modd achub popeth. Mae'n anochel felly mai ym maes cadwraeth y bu'r rhan fwyaf o ymdrechion CPAT yn hytrach na chloddio, ac ym maes archaeoleg achub yn hytrach na chloddio ymchwiliol. Yn wir, mae llawer o brif lwyddiannau CPAT datblygu Cofnodion o Safleoedd a Henebion a sefydlu gweithdrefnau Rheoli Datblygu gydag awdurdodau lleol ac asiantaethau eraill yn cael eu trafod mewn rhannau eraill o'r Wefan hon.

Defnyddir amrywiaeth eang o dechnegau gwahanol gan archaeolegwyr heddiw yn ychwanegol at gloddio er mwyn helpu i adnabod, disgrifio a dehongli'r gorffennol. Yn y tudalennau canlynol, rydym wedi ceisio amlygu'r cyfraniadau a wnaed gan lawer o wahanol ddisgyblaethau ac arbenigwyr, gan gynnwys ffotograffiaeth awyr, dyddio radiocarbon ac arolygon geoffisegol. Mae astudiaethau daearegol, botanegol, a metalegol hefyd wedi ychwanegu llawer at ein dealltwriaeth.

Mae CPAT yn rhoi llawer o bwyslais ar gyhoeddi prosiectau cloddio a gwaith maes, ond fel y gwelwch o ddarllen y llyfryddiaeth ddethol ar ddiwedd yr adran hon, mae'r adroddiadau wedi ymddangos yn bennaf ar ffurf erthyglau mewn cylchgronau arbenigol neu gyhoeddiadau o fathau eraill nad yw'n hawdd i'r cyhoedd gael gafael arnynt. Dyna pam rydym wedi cynhyrchu'r adran hon o'r Wefan, a gobeithiwn y daw pobl i wybod mwy amdanom ni ac am yr hanes a astudir gennym.

Nôl i'r dudalen gynnwys

Mesolithig a Neolithig gynnar