Arweiniad byr i Ffridd Faldwyn

Saif bryngaer Ffridd Faldwyn (NGR SO 2169 9694) yn uchel uwchlaw tref a chastell diweddarach Trefaldwyn gan edrych dros gymer afonydd Hafren a Chamlad. Adeiladwyd y gaer ar un pen i'r esgair gan roi iddi amddiffynfeydd naturiol ar dair ochr. Mae rhan o'r safle wedi ei chloddio.

Mae'r preswyliad cyntaf ar y safle wedi ei ddyddio i Oes Newydd y Cerrig pan adeiladwyd anheddiad yma. Mae fflint a chrochenwaith a ddarganfuwyd yma yn dangos ei fod yn safle teuluol. Adeiladwyd yr anheddiad amddiffynnol cyntaf yn gynnar yn Oes yr Haearn neu o bosibl, yn ddiweddar yn Oes yr Efydd. Nid oedd yr amddiffynfeydd yn ddim mwy na phalis pren dwbl gyda mynedfa mewndro. Yn ddiweddarach yn ystod Oes yr Haearn byddai'r preswylwyr wedi teimlo'r angen am amddiffynfeydd mwy.

Adeiladwyd cloddiau pridd anferth oedd wedi eu hatgyfnerthu â fframwaith o goed. Roedd mynedfeydd ar ddau ben y gaer, gyda'r un deheuol yn fewndro. Wedi rhai blynyddoedd gadawyd y fryngaer yn wag, hwyrach ar ôl tân ynddi. Yng nghyfnod olaf ei phreswyliad, yn ddiweddar yn Oes yr Haearn, gwnaed y fryngaer yn sylweddol fwy gan ychwanegu 3.6 hectar arall ar yr ochr gogledd-orllewinol.

Roedd yr amddiffynfeydd yn cynnwys dwy res o gloddiau pridd wedi eu gorchuddio â cherrig a phalisau pren wedi eu gosod ar ben y cloddiau. Adeiladwyd mynedfa gymhleth ar ben de-orllewinol y gaer lle roedd yr amddiffynfeydd naturiol ar eu gwanaf. Y tu allan i'r fynedfa adeiladwyd clostir, o bosibl i gadw anifeiliaid. Ni wyddom lawer am yr adeiladau oddi mewn i'r gaer ond ymddengys fod adeiladau hirsgwar wedi eu gosod ar bedwar postyn, wedi eu hadeiladu ar fin y ffordd oddi mewn i'r gaer.

Heddiw, mae cloddiau a ffosydd amddiffynnol y fryngaer olaf i'w gweld yn glir ar y ddaear. Tir pori yw'r safle yn awr gyda golygfeydd ysblennydd o gastell a thref Trefaldwyn a'r wlad o'u cwmpas.

Mynediad a pharcio
Mae'n well parcio un ai ar sgwâr y dref neu ym maes parcio'r castell. O wneud hyn gellir mynd ati i fyny'r ffordd wledig gul i ben de-orllewinol y fryngaer. Gellir mynd at y gaer dros gamfa ac ar hyd llwybr cyhoeddus sy'n arwain o'r ffordd. Mae'r llwybr troed hwn yn croesi cae a chloddiau allanol y gaer cyn arwain trwy'r brif fynedfa. Mae modd parcio gerllaw'r gamfa ond mae lle yn brin ac mae'n anaddas ar gyfer bysys bach.
Mae yna lwybr cyhoeddus hefyd yn arwain o ffordd Trefaldwyn i'r Drenewydd (B4385), ar draws y cae ac yn serth drwy'r coed i ben gogleddol y gaer. Mae angen sgidiau addas, yn arbennig ar gyfer yr ail ddewis.
Cymer tua 10 munud bob ffordd i gerdded o'r dref neu o faes parcio'r castell. Cymer tua 20 i 25 munud ar gyfer yr ail daith, gan ddechrau yn y dref. Map Landranger 137 yr Arolwg Ordnans

Mae'r cofnod safleoedd a henebion (CSH) ar gyfer Powys a gogledd-ddwyrain Cymru (Clwyd gynt) yn cael ei chasglu a'i chynnal gan Ymddiriedolaeth Archeolegol Clwyd-Powys. Mae'n amcanu at ddarparu catalog cynhwysfawr o safleoedd a darganfyddiadau archeolegol a hanesyddol o bob cyfnod. Mae'r wybodaeth sydd ar gael yn yr Archif yn uniongyrchol berthnasol i feysydd astudiaeth mewn ysgolion a sefydliadau addysg uwch.

Mae'r Ymddiriedolaeth yn croesawu ymholiadau gan aelodau o'r cyhoedd, athrawon, myfyrwyr ac ymchwilwyr sydd angen gwybodaeth sy'n berthnasol i'w hastudiaethau. Am wybodaeth a chyngor pellach cysyllter â:-

Mae'r Ymddiriedolaeth yn ddiolchgar i Fwrdd yr Iaith Gymraeg sydd wedi cyfrannu tuag at gost y cyhoeddiad hwn.

Paratowyd y wybodaeth hon gan Caroline Earwood a Neville Townsend ar gyfer Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys. Cewch atgynhyrchu’r deunyddiau hyn i ddibenion addysgol yn rhydd oddi wrth hawlfraint.