CPAT logo
Cymraeg / English
Adref Eto
Hafan
Glas-hirfryn

Glas-hirfryn: Achub y darnau pren oedd wedi cwympo




Gyswllt fideo





Rhan o wal ogleddol y tŷ ffrâm bren a oedd wedi cwympo

Dymchwel y tŷ

Tan flynyddoedd diweddar, roedd darnau o’r ail lawr a tho’r adeilad yn dal i fod ar eu sefyll, ond erbyn i’r gwaith o glirio’r safle ddechrau, ar 3 Gorffennaf 2012, roedd gwyntoedd mawr y gaeaf blaenorol wedi dymchwel llawer o’r rhain. Roedd proses hir ac araf wedi cychwyn i symud yn ofalus y gwaith coed a oedd wedi cwympo, a rhifo’r darnau a cheisio gweithio allan lle roedden nhw’n perthyn. Manor Joinery, sef y cwmni a oedd wedi’i gontractio i ailadeiladu’r tŷ a wnaeth y gwaith, gyda help y perchnogion.



Darnau pren wedi cwympo o wal dalcen ddwyreiniol y tŷ ffrâm bren

Lle roedd adrannau cyfan o’r wal wedi cwympo, roedd yn hawdd gweld lle roedden nhw’n perthyn, ond roedd llawer o’r darnau pren wedi cawlio ac roedd hi’n fwy anodd gweithio allan o ble roedden nhw wedi dod.

Lle roedd yn bosibl, adferwyd deunyddiau adeiladu eraill fel llechi a theils crib er mwyn gallu eu defnyddio pan fyddai’r tŷ, yn y pen draw, yn cael ei ailadeiladu.



Un o’r distiau wedi’u mowldio’n gywrain o un o’r nenfydau ar y llawr gwaelod

Labelu’r darnau pren

Marciwyd darnau pren unigol yn ofalus â thagiau plastig ac anodwyd eu lleoliad, lle roedd hynny’n hysbys, ar luniad y pensaer cyn mynd â nhw oddi ar y safle i’w storio’n ddiogel.



Cnap wedi’i gerfio a oedd yn wreiddiol wedi addurno canol nenfwd y neuadd ar y llawr gwaelod

Ansawdd a niferoedd y darnau pren

Hyd yn oed yn y cyflwr syrthiedig, roedd nifer y darnau pren derw ac ansawdd y grefftwriaeth yn amlwg i’w gweld. O ystyried lleoliad gwledig yr adeilad, roedd hi’n amlwg iddo fod yn annedd statws uchel y gwariwyd adnoddau sylweddol arno. Roedd llawer o amser ac ymdrech wedi’u treulio’n cerfio holl ddistiau a thrawstiau nenfydau’r llawr gwaelod â phlaen mowldio. Roedd y cnap cerfiedig a oedd yn wreiddiol wedi bod yng nghanol nenfwd y neuadd ar y llawr gwaelod wedi’i gerfio’n gywrain â dail arddullaidd gyda rhosyn yn y canol.

Wal y llawr gwaelod ym mhen dwyreiniol y tŷ.

Tynnu’r adeilad yn ddarnau

Roedd dymchwel yr adeilad yn gyfle i astudio’n fanylach y ffordd yr oedd wedi’i adeiladu. Roedd gan waliau’r tŷ byst cynhaliol a oedd yn agos at ei gilydd, gyda phaneli cul yn unig rhyngddyn nhw o blethwaith a dwb. Roedd yna byst mwy o lawer (‘pyst wal’) ar gorneli’r adeilad, yn eistedd ar ben trawst llorweddol yn y gwaelod (‘plât gwadn’) ac yn cynnal trawst mawr ar hyd pen y wal (‘walblad’). Yn y waliau eu hunain roedd rhesi uwch ac is o ddarnau pren derw unionsyth gyda bariau llorweddol (‘rheiliau canol’) tua hanner ffordd i fyny. Roedd morteisiau a thenonau’n dal y darnau pren i gyd at ei gilydd, â hoelion pren wedi’u morthwylio i mewn i dyllau a oedd wedi’u drilio trwy’r darnau pren i’w cadw’n dynn yn eu lle. Yma, mae hoelion pren yn cael eu tynnu o ddistiau’r wal ar y llawr gwaelod ym mhen dwyreiniol y tŷ er mwyn gallu tynnu’r wal i lawr.

(yn ôl i'r brig)


Preifatrwydd a chwcis