CPAT logo
Cymraeg / English
Tirwedd Hanesyddol Dyffryn Llangollen
Map or ardal cymeriad hon
Mwy Ffotograffau

Nodweddur Dirwedd Hanesyddol

Dyffryn Llangollen: Cyrn-y-brain
Cymunedau Llandegla, Llantysilio, Sir Ddinbych, a Chymuned Y Mwynglawdd, Wrecsam
(HLCA 1143)


CPAT PHOTO 1766-267

Crib rhostir uwchdirol, anghyfannedd yn ffurfio tir comin heb ei gau yn bennaf, gyda thomenni claddu cynhanesyddol, a reolwyd gynt yn rhannol fel rhostir grugieir.

Cefndir hanesyddol

Yn ystod y cyfnod canoloesol cynnar roedd yr ardal o fewn teyrnas Powys, ac o ddiwedd y 12fed ganrif roedd o fewn y rhan ogleddol or deyrnas oedd wedii hisrannu, or enw Powys Fadog. Ar l ir Brenin Edward orchfygu Cymru ar ddiwedd y 13eg ganrif, daeth yr ardal o fewn arglwyddiaeth mers Brwmffild ac Il. Yn dilyn y Ddeddf Uno ym 1536 daeth o fewn cantref Il yn y sir a gafodd ei chreu or newydd, sef Sir Ddinbych.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Rhostir uwchdirol eang gyda grug, eithin, llus, rhedyn a brwyn, gyda rhai ardaloedd pori wediu gwella. Saif yr ardal ar uchder rhwng tua 350 a 560 metr uwchlaw lefel y mr, gyda daeareg waelodol o sialau Silwraidd ac Ordoficaidd syn ffurfio crib uwchdirol syn parhau ardaloedd nodwedd Mynydd Llantysilio a Maesyrychen.

Ni fu rhyw lawer o astudio hanes amgylcheddol cynnar yr ardal ers y rhewlifiant diwethaf, ond mae grwp o henebion claddu pen bryn or Oes Efydd ar gopaon Cyrn-y-brain a thomenni arunig ar lethrau dwyreiniol y mynydd syn tremio dros Nant Craig y Moch ac Aber Sychnant yn awgrymu rhywfaint o weithgaredd cynhanesyddol cynnar. Maer henebion hyn iw cysylltu maen debyg manteision gynnar ar borfeydd uwchdirol ar gyfer pori. Ar lethrau dwyreiniol yr ucheldiroedd ger llednant afon Eglwyseg ceir olion hafod canoloesol neu ganoloesol hwyr o bosibl, sydd i bob golwg yn awgrymu manteisio ar borfeydd haf yr ucheldiroedd yn ystod cyfnod diweddarach. Yn arwyddocaol, mae ty anghyfannedd gerllaw ar y ffin r tir is sydd heb ei amgu yn dwyn yr enw Caer-hafod. Mae lloches defaid groesffurf gerllaw a chorlan gerrig ger copa Cyrn-y-brain yn cynrychioli rheolaeth ddiweddarach ar gyfer pori defaid, gan eu bod yn l pob tebyg yn dyddio or canol oesoedd hwyr neu ddyddiad l-ganoloesol.

Mae grwpiau o garnau saethu ar ochrau dwyreiniol Cyrn-y-brain yn awgrymu rheoli rhannau or ardal yn flaenorol fel rhostir grugieir. Heddiw, tir comin heb ei amgu ywr ardal gan mwyaf, wedii rheoli yn gynt fel porfa defaid a rhostir grugieir. Defnyddir yr ardal at nifer o ddibenion hamdden modern, gan gynnwys cerdded y mynyddoedd. Mae yna dri mast telathrebu ar gopa Cyrn-y-brain syn ffurfio tirnod syn hawdd iw weld o lawer o filltiroedd o amgylch. Gellir gweld olion radar o adeg y rhyfel yn is i lawr y bryn.

Ceir nifer o chwareli cerrig bychain yn yr ardal, yn l pob tebyg i ddarparu defnyddiau adeiladu yn ystod y cyfnod l-ganoloesol.

Ffynonellau

Burnham 1995; Cofnod CPAT or Amgylchedd Hanesyddol; Davies 1929; Gwasanaeth Cefn Gwlad Sir Ddinbych 2003b; Ellis 1924; Jones 1999; Llandegla MAG 2003; Richards 1969; Silvester a Hankinson 1995

I gael gwybodaeth bellach cysylltwch os gwelwch yn dda ag Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn y cyfeiriad hwn neu ewch i wefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru yn www.ccw.gov.uk.