CPAT logo
Cymraeg / English
Tirwedd Hanesyddol Maelor Saesneg
Map o'r ardal cymeriad hon

Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Maelor Saesneg: Higher Lanes
Cymunedau Bronington ac Willington Wrddymbre [Worthenbury], Cyngor Bwrdeistref Wrecsam
(HLCA 1126)


CPAT PHOTO 1321-24 Ffermydd gwasgaredig ar lonydd sy'n rhedeg rhwng caeau llain a thirwedd cefnen a rhych sydd wedi datblygu o gaeau agored canoloesol.

Cefndir hanesyddol

Mae'r enw lle Tybroughton, 'r elfen -tun o'r Hen Saesneg ar ei ddiwedd, yn awgrymu ei fod yn anheddiad canoloesol cynnar sy'n dyddio o gyfnod rhwng yr 8fed ganrif a'r 10fed ganrif o bosibl.

Nodweddion allweddol y dirwedd hanesyddol

Tirwedd donnog esmwyth, yn gyffredinol rhwng 30 a 90 metr uwchben y Datwm Ordnans, ac mae cyrsiau dwr a nentydd fel Shoothill Brook yn rhedeg i'r gogledd i ymuno Nant Wych.

Mae caeau llain a chaeau llain wedi'u haildrefnu i'w gweld yn helaeth iawn yn nhirwedd y caeau, ac mae'r rhain yn gysylltiedig chyfran gymharol uchel o dirwedd cefnen a rhych, sydd wedi datblygu o drin caeau agored yn y canol oesoedd. Mae lonydd cul yn rhedeg rhwng y caeau. Mae'n debygol bod y pyllau marl niferus sydd wedi'u gwasgaru ledled yr ardal, sydd bellach i'w gweld fel llynnoedd, yn cynrychioli gwella tir ar l ei gau. Porfa yw'r prif ddefnydd tir modern, ac mae gwrychoedd aeddfed aml-rywogaeth a ffensys pyst a weiren yn nodi ffiniau'r caeau. Mae coed derw aeddfed wedi'u gwasgaru ar hyd y gwrychoedd, ac mae'r coed hefyd yn dynodi ffiniau hen gaeau ar draws caeau a gafodd eu cyfuno i greu caeau mwy.

Nifer fach o ganolfannau maenorol cynnar sydd wedi'u nodi yn yr ardal nodwedd, os oes unrhyw un wedi'i nodi o gwbl. Yn bennaf, mae'r anheddu wedi'i seilio ar ffermydd a thyddynnod gwasgaredig ar ymyl lonydd, gan gynnwys The Woodlands, Lane Farm, a Boundary Farm y mae'n ymddangos eu bod yn dyddio o gyfnod ar l cau tir yr hen gaeau agored. Ymddengys bod ffermdy Brunett yn cynrychioli gorwel adeiladau cynharach. Ymddengys ei fod wedi datblygu o strwythur ffrm bren o'r 17eg ganrif. Mae Lane Farm yn nodweddiadol o adeiladau diweddarach. Efallai mai fferm stad oedd hon yn wreiddiol, ffermdy bric o ddechrau'r 19eg ganrif a ffenestri casment haearn arddull gothig fel y rheiny roedd ffowndri Wilkinson's yn Y Bers yn eu gweithgynhyrchu.

Ffynonellau

Smith 1988
Sylvester 1969
Listed Buildings list
Regional Sites and Monuments Record

I gael gwybodaeth bellach cysylltwch os gwelwch yn dda ag Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn y cyfeiriad hwn neu ewch i wefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru' yn www.ccw.gov.uk.