CPAT logo
Cymraeg / English
Adref Eto
Mynegai Prosiectau

Tomen Llysun, Llanerfyl, 2013


Y prif wrthgloddiau gydar mwnt ar y dde ar platfform adeilad tebygol ir chwith.

Y prif wrthgloddiau gydar mwnt ar y dde ar platfform adeilad tebygol ir chwith, ffotograff 3749-0008.

Ar l cynnydd yn yr erydiad gan anifeiliaid ar wrthgloddiau Tomen Llysun, ger Llanerfyl, Powys (SJ 0315 100), fe gomisiynodd Cadw CPAT i wneud arolwg or henebyn, gan gofnodir gwrthgloddiau syn goroesi a graddaur erydiad presennol. Gwnaed rhywfaint o waith cloddio a chofnodi hefyd i asesu natur unrhyw archaeoleg a oedd wedi dod ir wyneb ac effaith bosibl mwy o erydu. Maer safle wedii warchod fel heneb gofrestredig (Mg 072).

Y gred yw mai amddiffynfa Gymreig oedd y safle, gan ei bod yn sicr bod yr ardal dan reolaeth y Cymry yn y 12fed ganrif. Amrywiad ar y gair llys yw Llysun. Er nad yw union leoliad y llys, nac yn wir ei ddyddiad, yn hysbys ar hyn o bryd, maen bendant yn awgrymu cyd-destun Cymreig yn hytrach nag un Eingl-Normanaidd. Maer domen rhyw 200m ir de o gyn barc ceirw, Parc Llyssun, a oedd yn tarddu or cyfnod canoloesol maen debyg, er nad oes unrhyw dystiolaeth syn cadarnhau hyn. Mae hwn i gyd, yn ogystal lleoliad ffens y parc, iw gweld ar fap stad o 1734, a chofnododd y syrfwr bod yna 444 erw i gyd. Nid ywr mwnt a beili ei hun wedii ddangos ar y map stad, ond maer ffaith ei fod yn agos at y parc yn dwyn sylw at ei sefyllfa o fewn tirwedd ganoloesol ehangach o lawer.

Maer arolwg ar ymchwiliadaun darparu cynllun manwl or gwrthgloddiau syn goroesi a chofnod or problemau amrywiol ag erydiad syn effeithio ar y safle, ac maent hefyd wedi nodi ardaloedd lle mae dyddodion a nodweddion archaeolegol posibl wedi dod ir wyneb ar hyn o bryd. Maer data sydd gennym o ganlyniad i hyn yn darparu man cychwyn i gymharu pethau wrth fonitro yn y dyfodol, a gwybodaeth a fydd yn cynorthwyo rheolir henebyn yn gyffredinol.

Maer castell cloddwaith yn sefyll ar ben esgair rewlifol naturiol gydar mwnt ar ei ben dwyreiniol, gan oroesi i uchder o ryw 4m a chyda diamedr cyffredinol o ryw 20m. Maer platfform gwastad ir de-orllewin yn mesur 8m or gogledd-orllewin ir de-ddwyrain wrth 12m or gogledd-ddwyrain ir de-orllewin ac mae hyd at 2m o uchder. Maen bosibl y bu un adeilad mawr, efallai neuadd, ar y platfform hwn ar un adeg, yn hytrach na chlwstwr o adeiladau llai fel y gallech ddisgwyl eu gweld ar feili cyfagos. Ceir beili posibl ar ben gogledd-orllewinol yr esgair, yn mesur 13m or gogledd-orllewin ir de-ddwyrain a 26m or gogledd-ddwyrain ir de-orllewin. Maer ffos syn rhannur mwnt ar platfform ar hyn o bryd yn goroesi i ddyfnder o ryw 1.5m ac mae iw gweld or gogledd-gogledd-orllewin ir de-de-ddwyrain yn unig.

Arolwg cloddwaith 2013 o Domen Llysun

Arolwg cloddwaith 2013 o Domen Llysun.

Maen debygol yr adeiladwyd y castell i raddau helaeth trwy ailfodelur esgair rewlifol, gan ailddyddodir dyddodion rhewlifol i gryfhaur mwnt. Nid oes unrhyw ffos amlwg a fyddai wedi bod yn ffos chwarelu ac maen bosibl bod rhywfaint or deunydd a ailddyddodwyd wedi deillio or ardal fawr, wastad ir de-orllewin a allai fod wedi ffurfio beili. Maer amddiffynfeydd yn cynnwys cyfres o lethrau naturiol a rhai wediu haddasu a fyddai wedi cael palis pren ar eu copaon. Mae cyn sianel afon Banwy yn rhedeg ar hyd ochr ddeheuol yr henebyn, efallain esbonio pam y maer llethr mor serth ar yr ochr hon or esgair, ac yn darparu amddiffyniad naturiol ir mwnt.


Preifatrwydd a chwcis