CPAT logo
Cymraeg / English
Adref Eto
Mynegai Prosiectau

Gwaith cloddio ffos gylch Walton Court yn 2009


Cyflwyniad

Walton Court circular ring ditch (the thin dark circular line in the centre of the photograph). The straight cropmarks that can also be seen are those of two Roman marching camps built over the site, from photo 96-C-0021 © CPAT

Ymgymerwyd â gwaith cloddio ar raddfa fach ym mis Medi 2009 i benderfynu beth yw natur a dyddiad ffos gylch anarferol o fawr ger Fferm Walton Court, ym Masn Walton yn Sir Faesyfed (SO 25235996). Mae gan y ffos gylch, a nodwyd fel olion cnydau o awyrluniau, ddiamedr o ryw 100m ac mae wedi’i diffinio gan ffos gymharol gul. Mae rhan o’r safle’n gorwedd o dan ddau wersyll cyrch Rhufeinig a chynlluniwyd y gwaith cloddio i roi eu perthynas â’r ffos gylch ar brawf.

Ffos gylch Walton Court yw’r safle mwyaf o’i fath o bell ffordd yng nghanolbarth a gogledd-ddwyrain Cymru, er bod yna 18 o ffosydd cylch eraill â diamedr o fwy na 30m. O’r rhain, mae 11 yn mesur mwy na 40m ac ystyrir bod pob un ohonyn nhw dan fygythiad aredig. Mae yna glystyrau amlwg o’r henebion mawr hyn ym Masn Walton ac o amgylch cymer afon Hafren ac afon Efyrnwy. Mae’n ymddangos bod y safleoedd enigmatig hyn (sy’n dwyn i gof y cylch cerrig â diamedr o 110m yng Nghôr y Cewri) yn dod o fewn categori sydd wedi’i gydnabod yn ddiweddar, sef ‘hengorau ffurfiannol’ sy’n dyddio o ganol yr oes Neolithig.

Walton & Stonehenge © CPAT

Cymhariaeth o ffos gylch Walton Court â chyfnod cynnar o Gôr y Cewri

Roedd y gwaith gwerthuso’n cynnwys dau rych, un wedi’i leoli i archwilio croestorfan y ffos gylch â’r ffos o amgylch y gwersyll cyrch, a’r llall wedi’i leoli i archwilio adran o’r ffos gylch a oedd yn ddigyffwrdd.

Cloddiwyd dwy adran ar draws y ffos gylch gan ddatgelu proffil â siâp V serth, tua 1.85m o led yn y top a hyd at 1.3m o ddyfnder. Profodd y gwaith cloddio fod y ffos gylch yn dyddio o gyfnod cyn y gwersyll cyrch, er na ddarganfuwyd unrhyw dystiolaeth arteffactau i awgrymu’r dyddiad tebygol. Fodd bynnag, adferwyd siarcol o waelod y ffos a gynhyrchodd ddyddiad o 2570-2300 cal. CC. Cymerwyd cyfres o samplau swmp hefyd o wahanol lefelau yn y mewnlenwad a’r gobaith yw y bydd hyn yn darparu tystiolaeth bwysig amgylcheddol.

Cloddiwyd un adran hefyd ar draws ffos y gwersyll cyrch, 2.25m o led ac 1.4m o ddyfnder â phroffil â siâp V. Adferwyd un telchyn o grochenwaith Rhufeinig o’r mewnlenwad uchaf.


Preifatrwydd a chwcis