Fframwaith Ymchwil ar gyfer Archaeoleg Cymru

Datblygwyd Fframwaith Ymchwil ar gyfer Archaeoleg Cymru yn dilyn cynhadledd a drefnwyd gan IFA Cymru ac a gynhaliwyd yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth yn Awst 2001. Bellach, mae'r IFA wedi cyhoeddi trafodaethau'r gynhadledd honno yn British Archaeological Report British Series 343 (2003) dan olygyddiaeth Stephen Briggs. Yn union ar ôl y gynhadledd, fe sefydlwyd Grwp Llywio i hybu datblygu'r fframwaith ymchwil, a'r nod yw i aelodaeth y Grwp gynrychioli cymaint â phosibl ar amrywiol sectorau byd archaeoleg yng Nghymru.

Sylweddolodd y Grwp Llywio fod angen i strwythur fframwaith ymchwil Archaeoleg Cymru elwa'n fawr o'r strwythur a ragwelwyd gan English Heritage ac a gyhoeddwyd ym 1996 gan Adrian Olivier yn Frameworks for our Past. Yn hwnnw, rhagwelwyd y byddai fframwaith ymchwil yn cynnwys:

• Asesiad o'r Adnoddau: gorolwg o'r sefyllfa bresennol o ran gwybodaeth a dealltwriaeth.
• Agenda Ymchwil: cydnabod potensial yr adnodd, y bylchau yn ein gwybodaeth, a rhestr ddi-flaenoriaeth o dopigau ymchwil.
• Strategaeth Ymchwil: rhestr, wedi'i blaenoriaethu, o amcanion yr ymchwil (yr ystyriwyd y byddai hi'n hyblyg dros amser), a gâi ei hybu drwy weithredu Prosiectau Ymchwil penodol.

Yng Nghymru, yr oedd cam cyntaf y broses yn cynnwys cynhyrchu pedwar archwiliad rhanbarthol o’r adnodd, ac fe geisiant nodi natur a hyd a lled y gronfa ddata archaeolegol hysbys drwy gynnull data cyhoeddedig neu hygyrch. Ariannwyd yr archwiliadau gan Cadw: Henebion Cymru ac fe’u cyflawnwyd gan bedair Ymddiriedolaeth Archaeolegol Cymru yn ystod haf 2002. Yr oedd yr ail gam yn cynnwys cynhyrchu asesiad ymchwil a seiliwyd ar archwiliad o’r adnodd archaeolegol er mwyn gwerthuso cryfderau, gwendidau a gogwyddiadau yn y cofnod.

Er mwyn helpu’r broses asesu hon fe sefydlwyd cyfres o weithgorau rhanbarthol, a gofynnwyd iddynt archwilio materion cronolegol a thematig. Cyflwynwyd ffrwyth gwaith y gweithgorau i gyfres o seminarau rhanbarthol a gynhaliwyd yn ystod hydref 2002 yng Nghaerfyrddin, y Trallwng, Bangor a Chaerdydd. Y bwriad oedd i’r papurau a gyflwynwyd ym mhob un o’r seminarau fod yn sylfaen i gyfres o drafodaethau ynghylch datblygu agenda ymchwil a strategaeth ymchwil.

Cafwyd cynulleidfaoedd da o ryw 50-70 o bobl ym mhob un o’r pedair seminar. Yn ddiddorol ddigon, amrywiai natur y gynulleidfa ychydig o seminar i seminar. Yn seminar y gogledd-orllewin ym Mhrifysgol Bangor a seminar y de-ddwyrain yn Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd cafwyd cynrychiolaeth dda o’r sector amatur a chymdeithasau lleol, tra cafwyd cynrychiolaeth dda o sector y contractau archaeoleg yn seminar y dwyrain a’r gogledd-ddwyrain yn Swyddfeydd y Sir yn y Trallwng. Gwelwyd cynrychiolaeth arbennig o dda o archaeolegwyr proffesiynol ac o sector y prifysgolion yn seminar y de-orllewin yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Calondid mawr oedd gweld cymaint o amrywiaeth o gynulleidfaoedd gan fod hynny’n awgrymu bod pob sector sy’n ymwneud ag archaeoleg Cymru yn awyddus i ymwneud â sefydlu’r agenda a’r strategaeth.

Erbyn hyn, mae cam olaf y broses, sef datblygu agenda ymchwil a strategaeth ymchwil, wedi cychwyn. Mae’r cam hwn ar ffurf cyfres o gyfarfodydd dilynol a seilir ar ffrwyth yr asesiad ymchwil, a bydd yn arwain at gynnal seminar genedlaethol yn Aberystwyth ym mis Medi 2004.

Os dymunwch gyfrannu i’r trafodaethau cyfredol, gallwch gyflwyno’ch sylwadau drwy e-bost i

research@cpat.org.uk

Bydd eich sylwadau, a gaiff eu canoli gan y Grwp Llywio, yn ymddangos ar y wefan hon maes o law.

Mae amryw o Fframweithiau Ymchwil eraill i’w cael ledled y Deyrnas Unedig. Gellir cyrraedd gwefannau sy’n gysylltiedig â hwy o’n hadran gysylltau.

Yr Asesiad Ymchwil Rhanbarthol

Seilir y papurau asesu ymchwil rhanbarthol isod ar gyfuniad o’r archwiliad cychwynnol o’r adnodd a wnaed gan Ymddiriedolaethau Archaeolegol Cymru a’r papurau a gyflwynwyd yn y seminarau asesu ymchwil rhanbarthol. Mae amryw byd o wahanol gyrff wedi cyfrannu naill ai’n ariannol neu mewn da at baratoi’r wefan hon. Cynrychiolir rhai o’r cyrff hynny gan y logos ar ymyl chwith y ddalen. Yn naturiol, hoffai’r Grwp Llywio ddiolch i bob corff ac unigolyn perthnasol.

Gellir cyrchu’r asesiadau ymchwil rhanbarthol mewn dwy ffordd