Cymraeg / English

	Adref Eto
	Gwasanaethau
	Hawl y Cyhoedd i Weld a Chyfleusterau Chwilio
	Ffurflen Ymholiadau HER
	Canllawiau ar gyfer Hawl i Weld a Chodi Tâl
	Adfer Costau
	Hawliau a Ffioedd Atgynhyrchu

Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol

Beth yw'r Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol?

Data-bas ac archif o wybodaeth am safleoedd o ddiddordeb archaeolegol a hanesyddol o fewn ardal Clwyd-Powys yw Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol (HER) Rhanbarthol CPAT. Mae gennym gofnodion o safleoedd archaeolegol o bob cyfnod gan amrywio o'r anheddau dynol cynharaf y gwyddys amdanynt yng Nghymru hyd at nodweddion cymharol ddiweddar fel adeileddau milwrol yr Ail Ryfel Byd. Mae gennym wybodaeth am Adeiladau Rhestredig ac adeileddau rhestredig, Henebion Cofrestredig, mannau darganfyddiadau unigol, a nodweddion archaeolegol eraill, o safleoedd adnabyddus yr ymwelir â hwy'n aml i nodweddion tirwedd llai amlwg fel cloddiau caeau ac olion amaethu.

Map o Gymru

De: Dangosir yr ardal a gynhwysir yng Nghofnod yr Amgylchedd Hanesyddol CPAT mewn gwyrdd ar y map hwn o Gymru

Mae cyfoeth o hanes ac archaeoleg yn yr ardal a gynhwysir yn yr HER. Ar hyn o bryd, mae ein data-bas yn cynnwys cofnodion o ychydig dros 64,300 safle, ond nid yw'n gyflawn o bell ffordd. Mae gwaith maes ac ymchwil yn darganfod safleoedd newydd yn rheolaidd, yn ogystal â gwybodaeth newydd am yr adnodd archaeolegol hysbys. Cyflogir swyddog HER amser-llawn i geisio diweddaru'r cofnodion gymaint â phosibl. Cefnogir y Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol gan y Comisiwn Brenhinol Henebion yng Nghymru (RCAHMW) a chan Cadw ac fe'i mabwysiadwyd gan bob un o'n hawdurdodau lleol fel eu Cofnod o Safleoedd a Henebion Sirol.

Data-bas o safleoedd ar gyfrifiadur yw rhan o'r HER. Ar gyfer pob safle cofnodir gwybodaeth allweddol fel ei enw, lleoliad, math o safle, cyfnod a statws cyfreithiol. Cofnodir disgrifiad cryno o'r olion hefyd, ac rydym yn cadw rhestr o adnoddau llyfryddiaethol a darganfyddiadau sy'n gysylltiedig â phob safle. Mae partneriaethau ag awdurdodau lleol yn golygu y gall yr HER ddefnyddio data digidol yr Ordnance Survey ar gyfer y rhan fwyaf o ardal Clwyd-Powys, ac felly gallwn ddefnyddio'r hyn a elwir yn 'Geographic Information System' (GIS) i weld ac i ddadansoddi'r cofnodion yn erbyn map digidol. Rydym yn cofnodi gwybodaeth arall yn y GIS, fel terfynau Henebion Cofrestredig a'r faint a'r manylion perthnasol o cloddiadau ac tirfesuriadau a wneud.

88-C-87

Chwith: Castell Tinboeth, Powys - Castell o'r 13eg ganrif o fewn rhagfuriau bryngaer o'r Oes Haearn. © CPAT 88-C-87

I gyd-fynd â'r HER cyfrifiaduredig mae gennym nifer sylweddol o archifau papur, mapiau a rhagor o wybodaeth ategol. Un peth sy'n werth ei grybwyll yw ein casgliad helaeth o awyrluniau ar osgo sy'n dangos olion archaeolegol a'r tirwedd o'u cwmpas dros y 30 mlynedd diwethaf.

Beth yw ei swyddogaeth?

Mae'r Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol yn ffynhonnell werthfawr o wybodaeth i unrhyw un sydd â diddordeb yn archaeoleg a hanes gogledd-ddwyrain a chanolbarth Cymru, boed yn berson lleol, ymwelydd â'r ardal, neu'n fyfyriwr, a beth bynnag yw lefel eu diddordeb. Mae gan yr HER lawer o botensial fel ffynhonnell o ddata crai ar gyfer ymchwil a dadansoddi. Mae hefyd yn chwarae rhan bwysig iawn mewn cynorthwyo gyda rheoli a chyflwyno'r tirwedd hanesyddol ac fe'i defnyddir yn ddyddiol gan unigolion, cyrff ac awdurdodau lleol i asesu goblygiadau archaeolegol datblygiadau arfaethedig yn yr ardal.

Sut y gallwn eich helpu chi

Mae Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys yn croesawu ymholiadau gan unrhyw un sydd am gael gwybod mwy am archaeoleg yr ardal hon. Cysylltwch â'r Swyddog Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol os gwelwch yn dda, dros y ffôn, neu drwy lythyr i egluro beth yr hoffech gael gwybod mwy amdano neu llenwch ein ffurflen ymholiadau ar-linell a'i hanfon atom ar unwaith. Os hoffech holi am safle neu ardal benodol, byddai rhoi Cyfeirnod Grid Cenedlaethol yn help. Unwaith y byddwch wedi cysylltu â ni, gallwn roi unrhyw wybodaeth berthnasol i chi o'r data-bas o'r Amgylchedd Hanesyddol a byddwn yn medru asesu a yw'n werth i chi ymweld â ni i edrych ar adroddiadau, awyrluniau a chofnodion papur eraill. Gellir archebu copi o unrhyw un o'n awyrluniau os bydd angen.

Fel arfer rhoddir gwybodaeth o'r Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol am ddim (yn unol â pholisi Mynediad a Chodi Tâl Ymddiriedolaethau Archaeolegol Cymru) ond fel elusen gofrestredig buasem yn ddiolchgar iawn am unrhyw gyfraniad y dymunwch ei wneud tuag at gostau ein gwaith.

CS90/13/23

De: Banc cerrig/terfyn cae orthostatig yn Rhaeadr Gwy, Powys. © CPAT CS90-13-23

Sut y gellwch chi'n helpu ni

Rydym yn ymdrechu i ofalu fod y wybodaeth ddiweddaraf bosibl yn y Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol a'i fod mor gyflawn a chywir â phosibl, ond mewn ardal mor eang gyda chynifer o safleoedd nid tasg hawdd mo hyn. Felly, rydym yn annog pawb i'n helpu i gyflawni hyn. Os ydym wedi anfon data atoch ac os nad yw'r wybodaeth yn gywir, rhowch wybod i ni os gwelwch yn dda. Os ydych yn gwneud gwaith ymchwil i unrhyw agwedd ar archaeoleg yr ardal hon, buasem yn ddiolchgar pe gallech adael i ni weld eich canlyniadau er mwyn i ni fedru cywiro'n cofnodion. Mae gennym ddiddordeb hefyd mewn cael gwybod am ddarganfyddiadau newydd yn yr ardal hon. Os dewch chi o hyd i arteffact neu safle nad ydych yn meddwl ein bod yn gwybod amdanynt, buasem wrth ein bodd pe baech yn cysylltu â ni.

Coflein

Coflein http://www.coflein.gov.uk/ yw cronfa ddata ar-lein Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC). O'r ddau air cof a lein y daw'r enw. Mae Coflein yn cynnwys manylion miloedd ar filoedd o safleoedd archaeolegol, henebion, adeiladau a safleoedd arforol yng Nghymru, ynghyd â mynegai i'r lluniadau, y llawysgrifau a'r ffotograffau sydd yng nghasgliadau archifol CHCC.

Hawl y Cyhoedd i Weld a Chyfleusterau Chwilio - Manylion cysylltu, amseroedd agor a chyfleusterau ar gyfer ymwelwyr â’r HER.

Ffurflen Ymholiadau HER - Ceisio gwybodaeth o Gofnod yr Amgylchedd Hanesyddol CPAT.

Canllawiau ar gyfer Hawl i Weld a Chodi Tâl - Canllawiau ar gyfer Hawl i Weld a Chodi Tâl Cofnod yr Amgylchedd Hanesyddol Rhanbarthol Ymddiriedolaethau Archaeolegol Cymru.

Adfer Costau - Ffioedd i adfer costau gwasanaethu ymholiadau.

Hawliau a Ffioedd Atgynhyrchu - Esponiad o Hawliau a Ffioedd i Atgynhyrchu delwau CPAT mewn lle arall.